De bergen zelf zijn niet gevaarlijk. Ze zijn er gewoon. Risicovol voor de mens worden ze pas wanneer die er bepaalde activiteiten gaat doen. De omvang van het risico wordt mede bepaald door de interactie met de omgeving. Naast de specifieke omgeving en activiteit zijn kennis en kunde, gedrag en risicobereidheid voor het grootste deel bepalend voor het uiteindelijke risico. Risico is daarom altijd iets persoonlijks. Ben je in een groep in de bergen dan is het risico voor de groep ook nog eens afhankelijk van het gedrag en de instelling van de groepleden en de sociale interactie en het groepsgedrag.
Risicomanagement in alpien terrein
De risico’s die je loopt tijdens een tocht zijn fors te reduceren met een goede voorbereiding zoals goede kleding de juiste uitrusting en het volgen van het weerbericht. Minstens zo belangrijk is het je bewust te zijn van je eigen ervaring, kennis en kunde. Niet alleen van jezelf, maar van iedereen in de groep. Daarnaast kies je ervoor om defensief te zijn in te maken keuzes. Risico is nooit geheel uit te sluiten. Als bergsporter moet je dat accepteren. Wel is het mogelijk om risico te verlagen als je in staat bent om persoonlijke risico’s en zwakke punten te herkennen en hierop te anticiperen. Struisvogelpolitiek verlaagt risico's niet net zo min als denken 'ons gebeurt dit niet'; de steenslag in het bijna ijsvrije couloir maakt geen onderscheid tussen een ervaren berggids of beginnende alpinist. Hoe je als individuele klimmer of touwgroep de verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag neemt, bepaalt direct de eigen veiligheid. Bij vrijwel alle bergsportongevallen geven de betrokkenen namelijk achteraf aan dat het ongeluk te voorkomen was geweest als ze iets níet of juist wél hadden gedaan. Risico is niet zoals vroeger werd gedacht onvermijdelijk. Je hebt het grotendeels zelf in de hand.
3 x 3 zomer - reduceer je risico in alpien terrein
Het is lastig om alle factoren die een rol spelen bij een tocht objectief en eenvoudig te analyseren. Om je hierin een handvat te geven hebben we een model ontwikkeld waarmee op relatief simpele wijze een veilige tochtenplanning gemaakt kan worden. Een geslaagde tocht in de bergen heeft namelijk baat bij een goede planning. Het 3 x 3 zomer schema kan je hierbij helpen. Het is gebaseerd op het in de winter al veel gebruikte 3 x 3 lawine schema.
Bij dit schema kijk je op drie momenten (thuis, vlak voor de tocht en tijdens de tocht) naar een aantal parameters op drie gebieden: terrein, condities en het team. Tijdens je tocht kom je vaak cruciale beslismomenten tegen. Welke dat zijn hangt van je tocht af. Deze beslismomenten zijn vaak overgangen.
Voorbeelden van beslismomenten tijdens een tocht:
- Van wandelpad naar sneeuwveld, gletsjer of rotsroute;
- Van gletsjer naar rotsroute, vaak via een randkloof;
- Van goed naar minder goed weer;
- Van vlak naar steil terrein
- Wisseling van materiaal: bijvoorbeeld wel of niet aan touw of wel of geen stijgijzers aan.
Met behulp van het 3x3 schema bepaal je of je de tochtenplanning moet bijsturen. In het begin zal het lastig zijn om cruciale beslisbeslismomenten tijdens je tocht te herkennen maar hoe vaker je het 3x3 schema toepast hoe beter je wordt in het herkennen van deze momenten.
Voorbeeld van een toegepast 3x3 zomerschema
In onderstaand voorbeeld is het 3x3 door één persoon toegepast, wat logisch is gezien zijn rol als berggids. Bij je eigen tochten is het logisch om het schema als team te bespreken en in te vullen. Zeker het deel dat je thuis invult kun je heel goed gezamelijk uitwerken.
Berggids Roeland van Oss maakt met twee gasten in de zomer een beklimming van de Matterhorn via de Hörnligraat. Beide gasten hebben enige alpiene ervaring, weinig ervaring in rots en wat ervaring in de klimhal. Dag 1 t/m 3 maken ze enkele tochten om te wennen aan de hoogte en om de twee gasten voor te bereiden op de beklimming. Dag 4 t/m 6 gidst hij samen met een collega de twee gasten omhoog. Dag 5 is de topdag, dag 6 een reservedag.
Evaluatie na de tocht
Het 3 x 3 zomer schema is niet compleet zonder evaluatie achteraf. Door al je tochten achteraf met je teamgenoten te evalueren, kun je meer leren van je ervaringen en bouw je dus ook meer ervaring op. Onderstaande vragen zijn voorbeeldvragen die je tijdens het evalueren kunt bespreken. Doe dit liefst kort na de tocht zodat alle ervaringen nog fris in ieders hoofd zitten maar ook weer niet te snel omdat je eerst je ervaringen moet verwerken. Een ideaal moment voor de evaluatie is een paar dagen na de tocht.
Voorbeeld evaluatievragen
- Hoe is de tocht verlopen?
- Was de voorbereiding goed?
- Was onze voorstelling van het terrein goed?
- Hadden we meer info kunnen vinden?
- Welke beslissingen hadden we veiliger kunnen nemen?
- Klopte de tijdsplanning? Zo nee, waarom niet?
- Waren de materialen die we bij ons hadden goed?
- Was het voor de hele groep de juiste tocht?
- Is iedereen tevreden / Lag de tocht binnen ieder capaciteiten?
We hebben dit model onder de titel 'Reduceer je risico in Alpien terrein' via een webinar met UIAGM berggids Roeland van Oss geïntroduceerd. Je kon aansluitend in de livechat vragen over tochtenplanning en veiligheid. Kijk de webinar terug.
