Een Meerjaren Opleidingsplan (MJOP) helpt wedstrijdsporters om zich stap voor stap te ontwikkelen. In dit plan staat welke technische, fysieke, mentale en tactische vaardigheden op welk moment het beste kunnen worden aangeleerd. Daarbij wordt gekeken naar leeftijd, niveau en ontwikkeling van de klimmer.

Door deze opbouw sluit het MJOP aan bij de verschillende fases die een wedstrijdsporter doorloopt. Hierdoor ontstaat ruimte voor persoonlijke begeleiding en maatwerk. Tegelijk helpt het plan om plezier in de sport te behouden en verder te ontwikkelen. Dat is een belangrijke basis voor langdurige groei en duurzame prestaties.

Aanleiding

In 2021 zette de Nederlandse Klim, en Bergsport Vereniging (NKBV) een belangrijke stap in de professionalisering van het wedstrijdklimmen met de invoering van een Topsport, en Olympisch plan. Sinds de Olympische Spelen van Tokio 2021 maakt wedstrijdklimmen deel uit van het olympisch programma. Hoewel er toen geen Nederlandse deelname was, werd de ambitie om dit in de toekomst wel te realiseren breed gedragen binnen de NKBV en de Nederlandse klimcommunity.

Om deze ambitie waar te maken, is een succesvol systeem van instroom, doorstroom en transfer voor talentvolle wedstrijdklimmers essentieel voor het realiseren van de lange termijn topsportdoelstellingen. Vanuit deze visie op talentontwikkeling zijn vijf regionale Talent Opleiding Centra (TOC) ontstaan.Talentvolle wedstrijdklimmers in de disciplines boulder en lead worden begeleid via een gestructureerd in, en doorstroommodel: van de TOC’s, via het NKBV+ programma naar Jong Oranje en uiteindelijk naar het topsportprogramma.

De basis voor deze structuur ligt in het Topsportbeleidsplan Wedstrijdklimmen 2025-2028, dat is gevormd aan de hand van talent- en topsportvisies van onder andere NOC*NSF/TeamNL (De weg naar het podium, Kayan Bool/TeamNL, 2018) en het Handboek Topsport (Charles van Commenée, 2023). Daarnaast houdt het topsportbeleidsplan rekening met de specifieke kenmerken van het Nederlandse klimsportlandschap.

Binnen deze opleidingsstructuur krijgen de beste en meest kansrijke wedstrijdklimmers de kans om zich te ontwikkelen richting de wereldtop. Een cruciale volgende stap in de professionalisering van de sport is de opening van het Nationaal Trainingscentrum (NTC) in Nieuwegein in 2026 in de nieuwbouwlocatie van Climbing Network.

Een goed functionerende opleidingsstructuur is essentieel, maar niet voldoende. Er is behoefte aan een breed gedragen opleidingsplan dat:

• Recht doet aan het complexe, dynamische en intensieve karakter van het wedstrijdklimmen;
• Inzicht biedt in de ontwikkelingsfasen en leerlijnen van talentontwikkeling;
• Benadrukt dat een veelzijdige technische, tactische, fysieke en atletische ontwikkeling van minimaal acht jaar cruciaal is voor prestaties op mondiaal niveau.

De bovenstaande uitgangspunten vormen de kern van dit MJOP. Dit plan erkent dat talentontwikkeling niet altijd lineair verloopt en soms grillig of onvoorspelbaar kan zijn. Tegelijkertijd gaat dit MJOP uit van het principe dat breedtesport de basis vormt voor topsport. Daarom begint de route bij de basis: jonge kinderen die in lokale boulder, en klimhallen hun eerste stappen in de klimsport zetten.

Niet elke jonge klimmer heeft de aanleg, motivatie of mogelijkheden om door te groeien naar de top. Daarom omvat dit MJOP niet alleen een route richting de top, maar ook het principe Een leven lang klimsport. Dit benadrukt dat (wedstrijd)klimmen meer is dan alleen een pad naar topsport; het is een sport voor het leven.

Dit MJOP is ontwikkeld door toonaangevende Nederlandse klimtrainers en gebaseerd op inzichten en ervaringen van succesvolle sportbonden in binnen- en buitenland, wetenschappelijke literatuur, NOC*NSF/TeamNL en experts op het gebied van sport generieke thema’s. Dit maakt het plan niet alleen actueel en onderbouwd, maar zeker ook ambitieus: het doel is structurele wereldprestaties van Nederlandse wedstrijdklimmers.

Die ambitie begint echter bij de basis: een stevig fundament.

Acht jaar voor het podium

Verschillende studies suggereren dat het bereiken van de internationale top doorgaans minimaal tien jaar of circa tienduizend uur aan doelgerichte training vergt. Ander onderzoek binnen talentontwikkelingsmodellen geeft aan dat sporters vaak elf tot dertien jaar nodig hebben om het hoogste niveau te behalen. Hoewel deze tijdsindicaties variëren, onderstrepen zij gezamenlijk dat er geen snelle route naar de top bestaat en dat talentontwikkeling een langdurig proces is. Het NOC*NSF/TeamNL hanteert in dit kader een gemiddelde ontwikkelingsperiode van acht jaar richting de internationale top, zoals beschreven in De weg naar het podium (Kayan Bool/TeamNL, 2018). Daarom wordt in het MJOP, aansluitend op het Topsportbeleidsplan Wedstrijdklimmen, een periode van acht jaar als uitgangspunt gehanteerd.

Vroeg of laat specialisatie

Sporten kunnen worden ingedeeld op basis van vroege of late specialisatie. Vroege specialisatiesporten, zoals gymnastiek, schoonspringen en kunstrijden, vereisen dat atleten complexe vaardigheden al vóór hun biologische rijping ontwikkelen, omdat deze later moeilijker aan te leren zijn. Daarentegen behoren sporten zoals wielrennen en roeien tot de late specialisatie, waarbij de benodigde vaardigheden ook op latere leeftijd kunnen worden verworven.

Klimmen bevindt zich tussen deze twee categorieën. Het is belangrijk dat klimmers op jonge leeftijd bepaalde technische vaardigheden ontwikkelen, waardoor een vroege betrokkenheid bij de sport wenselijk is. Echter, te vroege specialisatie kan nadelige gevolgen hebben, zoals:

• Een disbalans in de fysieke ontwikkeling;
• Een beperkte ontwikkeling van algemene bewegingsvaardigheden;
• Een verhoogd risico op overbelasting en blessures;
• Mentale vermoeidheid of burn-outs door een te eenzijdig trainingsprogramma.

Fasen en leerlijnen

Gebaseerd op de bovenstaande visies en uitgangspunten is dit MJOP voor wedstrijdklimmen opgedeeld in zes ontwikkelfasen. De onderstaande afbeelding illustreert per fase (horizontaal) welke vaardigheden (verticaal) een klimmer ontwikkelt gedurende de sportieve groei. De vaardigheden zijn vervolgens ondergebracht in de volgende verschillende leerlijnen:

1. Techniek
2. Fysieke ontwikkeling
3. Tactiek & Wedstrijden
4. Prestatiegedrag
5. Voeding
6. Slaap
7. Eerlijke, veilige en schone sport

De zevende fase, Leven lang klimsport, wordt niet gezien als ontwikkelfase binnen het MJOP. Deze fase richt zich niet op verdere prestatieontwikkeling, maar op blijvende betrokkenheid bij de klimsport na de actieve wedstrijdcarrière.

Naast de opdeling in leerlijnen wordt er onderscheid gemaakt tussen drie typen doelstellingen:

1. Leerdoelen;
2. Trainingsdoelen;
3. Vormingsdoelen.

Deze doelstellingen beschrijven respectievelijk de kennis, vaardigheden en de attitude van de klimmer. Een juiste ontwikkeling binnen elke fase en leerlijn is cruciaal, aangezien het einde van een fase het startpunt vormt voor de volgende. Dit bevordert een geleidelijke en effectieve progressie richting de einddoelen.

De doelstellingen per fase beschrijven het beoogde eindniveau en bieden voldoende ruimte om hier stapsgewijs naartoe te werken. Hoewel de fasen in dit MJOP gekoppeld zijn aan kalenderleeftijden, dient dit slechts als richtlijn. De indeling sluit aan bij de leeftijdscategorieën van (inter)nationale competities en het principe van lange termijnontwikkeling richting topprestaties. Bij de praktische toepassing van de leerlijnen en doelstellingen spelen de biologische en trainingsleeftijd van de klimmer een doorslaggevende rol.

Leerlijnen

Binnen elke ontwikkelingsfase loopt, vanuit de holistische visie, een rode draad van verschillende leerlijnen: Techniek, Fysiek, Tactiek & Wedstrijden, Prestatiegedrag, Voeding, Slaap en Eerlijke, veilige en schone sport. Deze leerlijnen vormen samen het profiel van de allround wedstrijdklimmer. Per leerlijn en fase is beschreven hoe de kenmerkende vaardigheden en eigenschappen zich richting de top kunnen ontwikkelen.

Prestatiegedrag

Het domein prestatiegedrag wordt door NOC*NSF/TeamNL (2017) omschreven als:

Prestatiegedrag omvat het geheel aan kennis, vaardigheden, houding en ervaring van de sporter dat bijdraagt aan een optimale voorbereiding, het leveren van prestaties onder druk en effectief mentaal herstel, met als doel een duurzame ontwikkeling richting en het continu presteren op topniveau.

Prestatiegedrag betekent niet dat sporters al vanaf de jongste leeftijd primair gericht zijn op winnen of presteren. Het verwijst juist naar gedrag dat de ontwikkeling ondersteunt en sporters voorbereidt op toekomstige topprestaties. Trainers en coaches hebben inzicht in de competenties die sporters nodig hebben om dit gedrag te ontwikkelen, met name in de periode die wordt aangeduid als ‘acht jaar voor het podium’. Zij weten hoe sporters zich optimaal kunnen ontwikkelen en hoe deze competenties doelgericht kunnen worden gestimuleerd wanneer ze nog niet aanwezig zijn.

Inzicht in de verschillende ontwikkelingsfasen en de overgangen daartussen is hierbij essentieel. Deze overgangen, zoals weergegeven in onderstaande afbeelding, kunnen specifieke uitdagingen met zich meebrengen voor talentvolle wedstrijdklimmers. Het succesvol omgaan met deze uitdagingen bepaalt in belangrijke mate welke competenties nodig zijn voor een optimale talentontwikkeling (Wylleman, De Knop & Reints, 2011).

Overzicht van de holistische ontwikkeling van de sporter gedurende de sportcarrière (Wylleman et al., 2011)

Verder is het noodzakelijk de volgende zaken in kaart te brengen:

• Welk prestatiegedrag is vereist om je als talentvolle klimmer optimaal te ontwikkelen;
• Welk prestatiegedrag is vereist om maximaal te kunnen presteren op het hoogste niveau;
• Welke competenties liggen ten grondslag aan dit prestatiegedrag.

De onderstaande competenties worden binnen de sportpsychologie en door NOC*NSF/TeamNL beschouwd als onderscheidend voor topsporters. Dit beeld wordt ondersteund door praktijkervaringen van experts en verschillende wetenschappelijke studies. Om die reden zijn deze competenties opgenomen in de Talentprofielen.

Prestatiegedrag competenties: De gedragsindicatoren zijn ingedeeld in oplopende niveaus van beheersing. Per niveau nemen zelfstandigheid, verantwoordelijkheid, autonomie, initiatief en zelfsturing verder toe. Bron: MJOP Judo Bond Nederland.

Ontwikkeling

Prestatiegedrag ontwikkelt zich stap voor stap gedurende de sportieve carrière van een wedstrijdklimmer. Het omvat de kennis, vaardigheden en houding die nodig zijn om zich optimaal te ontwikkelen en uiteindelijk op topniveau te presteren. In de vroege fasen ligt de nadruk op het opbouwen van basiscompetenties, zoals zelfvertrouwen, aandacht richten en doorzettingsvermogen. Naarmate klimmers zich verder ontwikkelen, verschuift de focus naar meer complexe vaardigheden, zoals plannen, communiceren, presteren onder druk en het vinden van een optimale balans tussen topsport en persoonlijke leefstijl.

Voeding

Het is essentieel dat een wedstrijdklimmer leert wat een gezond voedingspatroon, verantwoord eetgedrag en een optimaal wedstrijdgewicht inhouden, in relatie tot zowel sportprestaties als algehele gezondheid. Meer trainen betekent niet alleen meer eten, maar vooral bewust kiezen voor de juiste voedingsmiddelen op het juiste moment. Voeding vormt daarmee een integraal onderdeel van het totale trainingsprogramma van de (toekomstige) topsporter. Een gezond basisvoedingspatroon legt de fundering voor optimale prestaties en een duurzame sportcarrière.

In latere ontwikkelingsfasen is voor topsporters vaak een relatief hoger aandeel spiermassa en een lager vetpercentage gewenst. Dit kan echter alleen op een veilige en verantwoorde manier worden bereikt wanneer de basisvoorwaarden voor een gezonde en stabiele ontwikkeling zijn gewaarborgd. Voldoende energie-inname en het voorkomen van een verstoorde energiebalans, zoals bij Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S), zijn hierbij essentieel.

Voedingsbegeleiding en ondersteuning

Het op het juiste moment en op de meest effectieve manier aanbieden van voedingsbegeleiding draagt eraan bij dat wedstrijdklimmers de einddoelen van de leerlijn Voeding beheersen. Aangezien wedstrijdklimmers vaak jong zijn, is het essentieel dat hun omgeving, zoals ouders/verzorgers, vanaf het begin betrokken wordt bij voedingsadvies en begeleiding. De trainer-coach speelt hierin een cruciale rol, omdat deze frequent contact heeft met de wedstrijdklimmer en daarmee een grote invloed uitoefent op diens gedrag en bewustwording.

Daarnaast dienen alle betrokkenen samen te werken bij het vaststellen van een optimaal en verantwoord wedstrijdgewicht. Professionele begeleiding door een sportdiëtist kan zowel de talentvolle wedstrijdklimmer (vanaf circa 15 jaar) als diens omgeving ondersteunen in dit proces. Door een gestructureerde leerlijn te volgen, krijgen talentvolle wedstrijdklimmers en hun omgeving waardevolle kennis over sportvoeding en een gezond gewicht. Dit legt de basis voor verdere verdieping in specifieke sportvoedingsonderwerpen die relevant zijn voor wedstrijdklimmen.

Voedingsadvies en begeleiding kan zowel individueel als in groepsverband plaatsvinden.

Groepsvoorlichting, intervisie en workshops

Groepssessies binnen een TOC dragen bij aan bewustwording rondom voedingsgewoonten en gedrag en kunnen helpen deze te verbeteren. Een belangrijk voordeel is dat wedstrijdklimmers van elkaar leren en elkaar motiveren. Inspirerende voorbeelden van oudere topklimmers kunnen hierbij een positieve en stimulerende rol spelen.

E-learning Sportvoeding

Ter ondersteuning van de leerlijn Voeding wordt een e-learning Sportvoeding ingezet. Deze e-learning bestaat uit tien opeenvolgende levels en biedt een gestructureerde en leeftijdsgerichte opbouw van basiskennis naar volledige zelfstandigheid in voedingsgedrag. In de eerste levels maken klimmers kennis met de basisprincipes van sportvoeding, zoals energie, koolhydraten, hydratatie en herstel. In de daaropvolgende levels wordt de focus verlegd naar wedstrijdvoeding, individualisering en energiebeschikbaarheid. De hoogste levels behandelen onderwerpen zoals presteren onder extreme omstandigheden, het verantwoord gebruik van supplementen en het zelfstandig plannen van een gepersonaliseerde voedingsstrategie. De e-learning kan flexibel worden doorlopen en sluit aan bij de verschillende ontwikkelingsfasen binnen het MJOP, waardoor klimmers op een toegankelijke en consistente manier hun kennis en vaardigheden op het gebied van voeding kunnen ontwikkelen.

E-learning Sportvoeding

Verdieping en individuele begeleiding

Naast de e-learning blijft individuele begeleiding door een sportdiëtist in sommige gevallen essentieel, met name voor wedstrijdklimmers met specifieke voedingsvragen, medische of prestatiegerelateerde aandachtspunten, of wanneer er risico bestaat op een verstoorde energiebalans. Deze begeleiding kan zich richten op het optimaliseren van de energiebeschikbaarheid, het ondersteunen van groei en ontwikkeling, het verantwoord bereiken van een optimaal wedstrijdgewicht en het afstemmen van voeding op trainings- en wedstrijdschema’s.

Doel

De integratie van voedingseducatie binnen het MJOP waarborgt een pedagogisch verantwoorde ontwikkeling van wedstrijdklimmers op het gebied van voeding. Door de combinatie van groepsvoorlichting, een gestructureerde e-learning en waar nodig individuele begeleiding, wordt een solide basis gelegd voor gezonde en duurzame topprestaties. Voeding ontwikkelt zich hiermee van een ondersteunende factor in de talentfase tot een strategisch instrument binnen het topsportprogramma.

Ter ondersteuning van de geschreven activiteiten in dit MJOP is tevens een speciale webpagina door NOC*NSF ontwikkeld over optimaal eetgedrag en eetstoornissen. Deze webpagina stelt talentvolle-en topklimmers in staat om gerichte kennis op te doen over specifieke voedingsonderwerpen. De webpagina is tevens ingericht voor trainers-coaches.

Slaap

Slaap is een essentiële pijler voor gezondheid, herstel en sportprestaties. Voor wedstrijdklimmers, waarbij fysieke kracht, techniek, coördinatie en mentale scherpte samenkomen, speelt slaap een cruciale rol in het optimaal functioneren tijdens trainingen en wedstrijden.

Tijdens de slaap vinden belangrijke herstelprocessen plaats. Spieren herstellen en bouwen zich op na intensieve belasting, het immuunsysteem wordt versterkt en hormonale processen, zoals de afgifte van groeihormoon, ondersteunen het fysieke herstel. Daarnaast draagt slaap bij aan het aanvullen van energiereserves, wat essentieel is voor het leveren van herhaalde maximale inspanningen aan de wand.

Naast fysieke voordelen is slaap van groot belang voor cognitieve en mentale functies. Wedstrijdklimmen vraagt om precisie, probleemoplossend vermogen en snelle besluitvorming. Voldoende slaap verbetert concentratie, reactievermogen en het vermogen om complexe bewegingen en routes te onthouden. Ook helpt slaap bij het reguleren van emoties en het omgaan met wedstrijdspanning, waardoor klimmers beter in staat zijn om onder druk te presteren.

Verder ondersteunt slaap het leerproces. Technische vaardigheden en motorische patronen die tijdens trainingen worden aangeleerd, worden tijdens de slaap geconsolideerd in het geheugen. Dit betekent dat goed slapen niet alleen bijdraagt aan herstel, maar ook aan de ontwikkeling van klimvaardigheden.

Voor talentvolle wedstrijdklimmers is het belangrijk om slaap te beschouwen als een integraal onderdeel van hun trainings- en prestatieprogramma. Voldoende en kwalitatief goede slaap ondersteunt fysiek herstel, mentale weerbaarheid, leerprocessen en het vermogen om consistent te presteren. Factoren zoals een regelmatig slaapritme, een geschikte slaapomgeving, het beperken van schermgebruik in de avond en het strategisch inzetten van dutjes kunnen de slaapkwaliteit verbeteren. Hoewel een incidenteel minder goede nacht doorgaans weinig invloed heeft op de prestatie, is structureel goede slaap van groot belang voor een duurzame ontwikkeling en het bereiken van topprestaties.

E-learning Slaap

Om klimmers, trainer-coaches en ouders/verzorgers hierin te ondersteunen, bestaat de leerlijn slaap uit meerdere e-learningmodules. Deze modules zijn afgestemd op de verschillende fasen van de sportieve ontwikkeling en bieden praktische kennis en handvatten om gezond slaapgedrag te ontwikkelen en te behouden. Door deze gefaseerde aanpak wordt klimmers stap voor stap geleerd hoe zij zelf verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun herstel en prestaties.

E-learning Slaap

Leerlijn Eerlijke, veilige en schone sport

Topsporter zijn is een uniek beroep dat meer vereist dan alleen keihard trainen. Er spelen tal van andere factoren mee waar de meeste mensen nooit mee te maken krijgen. Om de top te bereiken, is het essentieel dat sporters zich breed ontwikkelen op verschillende vlakken, zoals beschreven in de leerlijnen hierboven.

Naast fysieke en technische vaardigheden is kennis over dopingregels, matchfixing en integriteit cruciaal. Aankomende topsporters moeten de dopingregels goed begrijpen om onbewuste overtredingen en mogelijke lange schorsingen te voorkomen.

Er is geen plaats voor grensoverschrijdend gedrag of doping en wij staan voor een eerlijke competitie. Daarbij staan sociale, emotionele en morele ontwikkeling centraal. Sociale ontwikkeling gaat over begrip hebben voor anderen en het tonen van positief gedrag. Emotionele ontwikkeling draait om het begrijpen van en omgaan met eigen gevoelens en die van anderen. Morele ontwikkeling, ook wel gewetensontwikkeling genoemd, richt zich op het leren onderscheiden van goed en kwaad.

Om sporters, trainer-coaches en ouders/verzorgers optimaal voor te bereiden op een dopingvrije carrière, hebben NOC*NSF/TeamNL en de Dopingautoriteit een doorlopende leerlijn dopingvrije sport (DLSS) ontwikkeld. Deze leerlijn begeleidt sporters gedurende ongeveer acht jaar richting de wereldtop en beschrijft per leeftijds- en ontwikkelingsfase de benodigde kennis, vaardigheden en houding voor een dopingvrije sport. Binnen deze leerlijn zijn drie niveaus van voorlichting ontwikkeld te weten: Brons, Zilver en Goud. Bij elk niveau wordt de kennis verder uitgediept. De voorlichtingen worden verzorgd door de Dopingautoriteit en zijn ook online beschikbaar als e-learning.

Doel

De leerlijn eerlijke, veilige en schone sport draagt bij aan een sportklimaat waarin iedere klimmer zich op een plezierige manier kan ontwikkelen, zowel als klimmer als mens, binnen een veilige en stimulerende omgeving.

Binnen deze leerlijn wordt continu gewerkt aan de sociale, emotionele en morele ontwikkeling van wedstrijdklimmers. Sociale ontwikkeling richt zich op het tonen van begrip voor anderen en het vertonen van positief gedrag. Emotionele ontwikkeling heeft betrekking op het herkennen, begrijpen en hanteren van zowel eigen gevoelens als die van anderen. Morele ontwikkeling, ook wel gewetensontwikkeling genoemd, helpt klimmers het onderscheid te maken tussen goed en kwaad.

In de omgang met wedstrijdklimmers handelen we vanuit de drie pedagogische basisbehoeften, zoals beschreven in de zelfdeterminatietheorie van Edward Deci en Richard Ryan. Deze basisbehoeften vormen het fundament voor het bereiken van de leerdoelen:

Autonomie
Autonomie verwijst naar de mate waarin klimmers de ruimte krijgen om zelf keuzes te maken en actief betrokken worden bij hun eigen training en ontwikkeling. Trainers en coaches stimuleren autonomie door klimmers naar hun mening te vragen, hun inbreng te waarderen en ideeën aan te moedigen, terwijl zij tegelijkertijd duidelijke kaders bieden.

Binding
Binding heeft betrekking op de behoefte van klimmers om zich gewaardeerd en gerespecteerd te voelen. Deze verbondenheid wordt versterkt door oprechte interesse te tonen in de klimmer, zowel als individu als binnen de groep. Daarbij is er niet alleen aandacht voor de sportieve context, maar ook voor wat er speelt op school en in de thuissituatie.

Competentie
Competentie gaat over het gevoel van klimmers dat zij zich ontwikkelen en succesvol kunnen bijdragen aan de groep. Dit gevoel wordt gestimuleerd door klimmers te helpen hun kwaliteiten en toegevoegde waarde te herkennen. Trainers en coaches spelen hierin een belangrijke rol door vertrouwen uit te spreken in de capaciteiten van de klimmers en hen te ondersteunen in hun groei.

De komende periode vullen we deze pagina met steeds meer informatie over Techniek, Fysiek en Tactiek & Wedstrijden.